RTL Weekend Magazine - Het lievelingetje versus het zwarte schaap | Leef Intens

het lievelingetje versus het zwarte schaap

bron : RTL Weekend Magazine, editie 26, 2017

Maaike is niet de enige die een lievelingskind heeft. Ze zullen het waarschijnlijk nooit toegeven, maar veel vaders en moeders hebben stiekem een oogappeltje. Hoewel, stiekem? Sommige kinderen merken overduidelijk dat ze worden voorgetrokken, of juist worden benadeeld. Daar kunnen deze lievelingetjes en zwarte schapen over meepraten.

Inge (39) was binnen haar gezin het lievelingetje, haar zus het zwarte schaap. “Onze vader hield er een strenge opvoeding op na. Soms onrealistisch streng. Als iets niet naar zijn zin ging, dan gebruikte hij zijn handen. Niet dat hij ons echt afranselde, maar je kreeg soms wel rake klappen. Mijn zus was daar duidelijk vaker het slachtoffer van dan ik.”

Inges vader liet zijn voorkeur ook op andere manieren merken. “Hij praatte altijd over mij, nooit over mijn zus. Tot op de dag van vandaag laat hij dat zien. Hij was bijvoorbeeld niet bij de bruiloft van mijn zus, maar wel bij de mijne. Dat heeft mijn zus veel pijn gedaan.”

“Ik denk niet dat mijn vader meer van mij hield dan van mijn zus. Het kwam echt door onze verschillende karakters”, zegt Inge. “Mijn zus lijkt qua karakter enorm op mijn vader en dat botste. Ik lijk meer op mijn moeder en kan mij makkelijker aanpassen aan anderen. Ik kwam daardoor met veel meer dingen weg.”

‘Als ik wat deed, kreeg mijn zus op haar donder’

“Ik werd daar pas bewust van toen ik zo’n 20 jaar was. Als kind had ik geen idee waarom er altijd op mijn zus werd afgegeven. Tegelijkertijd was ik wel blij dat ik zelf de klappen niet incasseerde. Als ik achteraf terugkijk, heb ik dat onbewust wel uitgebuit. Als ik wat uitgespookt had, dan zorgde ik ervoor dat mijn zus op haar donder kreeg. Ik voel me daar nu niet schuldig over, maar wel ongemakkelijk. Ik heb me aangepast aan de situatie, maar ik had aan die situatie geen schuld.”

Vijf jaar geleden hebben Inge en haar zus erover gesproken. “In haar interpretatie heb ik haar tijdens onze jeugd bewust gepest. Dat heeft ertoe geleid dat wij nu geen contact meer hebben. Zo lang mijn zus dit naar mijn hoofd blijft gooien, heeft contact geen zin”, zegt Inge. “Ik denk dat zij het nog steeds heel moeilijk heeft met haar jeugd. Ze blijft als kind naar de situatie kijken. Ze verwijt onze moeder van alles, ze verwijt mij van alles, maar ze verwijt onze vader helemaal niets. Terwijl hij de grote boosdoener is.”

Inge ziet haar vader maar heel weinig. “Hij beweert bij hoog en laag dat hij niemand een voorkeursbehandeling heeft gegeven. Hij beseft ook helemaal niet welke schade hij aangericht heeft.” Opvallend genoeg heeft Inges zus wel veel contact met haar vader. “Ze loopt hem achterna alsof hij de allerbeste opa ter wereld is voor haar kinderen. Ik denk dat ze nog steeds probeert om zijn goedkeuring te krijgen.”

Vreemde eend
Rick (43) was thuis altijd de vreemde eend in de bijt. “Ik ben de jongste in een gezin van vier. Zowel qua uiterlijk als qua innerlijk was ik compleet anders dan de rest. Ik had steil haar, de anderen hadden krullen. Ik ben heel gevoelig, de anderen juist zakelijk.”

“Mijn moeder had duidelijk een voorkeur voor mijn broer. Hij mocht alles wat ik niet mocht. Mijn beide ouders lieten merken dat ze wilden dat ik wat meer op hem zou lijken, hij was namelijk veel makkelijker dan ik. We hadden er vaak discussie over. Dat liep er uiteindelijk op uit dat ze mij – als enige van het gezin – naar een kostschool hebben gestuurd. Een vreselijk periode”, zegt Rick.

Vanaf zijn pubertijd bouwde Rick langzaam toch nog een hechte band op met zijn moeder. “Ze begon zichzelf te herkennen in mij. Mijn (hoog)gevoeligheid bleek bij haar vandaan te komen, maar ze had dat altijd verstopt. Uiteindelijk heeft ze mij er heel goed mee geholpen. Zo lang ik niet sprak over haar rol in mijn jeugd, kon ik goed met haar praten.”

‘Ik had geen vertrouwen meer in de mensen om me heen’

Maar het contact met de rest van het gezin bleef slecht. “Ik heb geprobeerd om er met mijn vader over te praten, maar hij begreep het gewoon niet. Met mijn jongste zus heb ik er ook over gesproken, maar zij zegt dat het tussen mijn oren zit. Dat het nooit zo is gebeurd.” De ouders van Rick zijn een aantal jaar geleden overleden. “Bizar genoeg heb ik sindsdien een goede band gekregen met mijn oudste zus. Met haar kan ik er wel over praten. Ze vindt het gek hoe ik erover denk, maar ze begrijpt het wel.”

Rick heeft het door zijn verleden best moeilijk gehad. “Ik heb me ontzettend alleen gevoeld, een lange tijd in mijn leven. Ik had geen vertrouwen in de mensen om me heen. Daar kwam pas echt een einde aan toen ik mijn vrouw leerde kennen. Toen werd ik geaccepteerd voor wie ik was. Hoe geweldig was dat!”

Rick geeft nu trainingen aan kinderen die hooggevoelig zijn, en aan hun ouders. Hij is inmiddels zelf ook vader van 2 kinderen. “Ik heb altijd gezegd: zij mogen niet meemaken wat ik heb meegemaakt. Ik geef hen het gevoel dat ze goed zijn zoals ze zijn.” Hij begrijpt zijn ouders nu wel iets beter. “Ik kan me voorstellen dat ze het moeilijk vonden om met mijn gevoeligheid om te gaan. Dat wil niet zeggen dat het goed was, zoals ze het hebben aangepakt. Ze hebben geen idee wat voor impact het heeft gehad.”

Het kan ook goed gaan
Dat familiebanden niet altijd stuk hoeven te lopen, blijkt wel uit het verhaal van Anne (53). “Mijn jongere broertje was het oogappeltje van mijn moeder. Ze sprak altijd vol lof over hem, terwijl ze over mij onaardige dingen zei. Nu nog trouwens. Ik weet nog dat ze ooit zei: ‘Ach, jij met je uitkering’, terwijl ik helemaal geen uitkering had! Ik had gewoon een baan. Ze zag mij echt als haar stomme, gekke dochter, en mijn broer als een soort ‘godje’.”

Dat had flink wat impact op Annes zelfvertrouwen. “Ik had niet zo’n best zelfbeeld toen ik uit huis ging. Diep van binnen was ik erg onzeker. Intuïtief ging ik ver weg wonen van mij familie, de beste beslissing ooit. Dat gaf veel opluchting en vrijheid. Ik kon mezelf gaan zijn. Toen ben ik gelukkig ook de juiste mensen tegengekomen waardoor ik me positief kon ontwikkelen.”

Misschien is dat ook de reden dat het contact met haar familie goed is gebleven. “Ik heb een manier gevonden om ermee om te gaan. Ik ga net vaak genoeg naar mijn familie om een band met ze te kunnen hebben. En als ik me ga ergeren, ga ik weg. Een vluchtpatroon, maar het werkt.”

Ook met haar broertje heeft ze een goede band, al was ze vroeger wel jaloers op hem. “Ik heb echt een fijne broer, maar we praten nooit over zijn voorkeursbehandeling. Ik heb altijd enorm mijn best gedaan om ook zo’n positie als hij te krijgen, maar dat is duidelijk niet gelukt.”

Anne heeft nooit echt begrepen waar haar moeders gedrag vandaan kwam. Haar moeder leek het zelf niet eens door te hebben. “Ze heeft er één keer met mij over gesproken. Ze zei: ‘Je vader zegt dat ik altijd

‘Mijn moeder zegt nog altijd lelijke dingen over me, ook al heeft ze Alzheimer’

negatief over jou praat, is dat zo?’ Dat was heel confronterend. ‘Ja mama, dat klopt’, zei ik. Dat raakte haar, de tranen schoten in haar ogen. Dat vond ik zo zielig dat ik eraan toevoegde: ‘Maar het geeft niet, mam’. Ik hoopte dat ze zich er vanaf dat moment bewust van zou zijn, maar er veranderde niets. Ze is nu 90 en adoreert mijn broer nog steeds. Over mij zegt ze nog altijd lelijke dingen, zelfs door haar Alzheimer heen.”

Toch kan Anne het nu wel accepteren. “Het hielp mij toen ik zag dat mijn man ook een speciale klik heeft met één van zijn drie kinderen. De andere twee vindt hij ook geweldig, maar de klik is anders. Toen zag ik dat het niet maakbaar is. Dat inzicht maakt iedereen schuldeloos. En mij vrij.”

Wat zeggen de experts?
“Het kan heel veel met een kind doen als hij of zij ’t lievelingetje of het zwarte schaap is”, zeggen psychologen Risette Boswerger en Carolijn de Beij van Direct Psycholoog. “Het kan tot problemen leiden in de persoonlijke ontwikkeling. De manier waarop het kind behandeld wordt, heeft vaak veel invloed op zijn gevoel van eigenwaarde. Een van nature onzeker kind kan bijvoorbeeld faalangst of zelfs een depressie ontwikkelen als het altijd te horen krijgt dat hij alles fout doet. Het hoeft overigens niet altijd zo ver te komen.”

Ook kan het de relatie tussen de ouders en kinderen of die tussen broers en zussen ernstig verstoren. “Kinderen worden jaloers op het ‘voorgetrokken’ kind. Ze nemen het vaak het kind kwalijk, in plaats van de ouders. Het voorgetrokken kind zelf kan zich schuldig gaan voelen en extra aardig gaan doen tegen de broers en zussen. Maar het omgekeerde komt ook voor: het oogappeltje kan zich boven de broers en zussen verheven gaan voelen. Als er sprake is van een zwart schaap, kunnen de broertjes en zusjes het neerbuigende gedrag van de ouders gaan kopiëren. Dit kan er uiteindelijk zelfs toe leiden dat het contact verbroken wordt.”

Heb je hier zelf mee te maken gehad in je jeugd? “Dan is het belangrijk om er open en eerlijk over te praten. Je familieleden zouden jouw gevoel serieus moeten nemen en daar erkenning aan geven. Tijdens deze gesprekken is het belangrijk om niet met allerlei verwijten te komen. Het gaat er niet om wat de waarheid is, maar om hoe iedereen het ervaren heeft. En dat kan heel verschillend zijn! Wij gaan er meestal van uit dat ouders naar beste eer en geweten hebben gehandeld. Ze maken dergelijke fouten niet bewust.”

Krijg je van je familieleden alleen maar te horen dat het tussen je oren zit? “Daar kun je niet zoveel meer aan doen. Daar moet je mee leren dealen, maar je hebt het in elk geval geprobeerd. Kom je er tijdens zo’n gesprek niet uit, dan kan systeemtherapie (therapie met het hele gezin) een oplossing zijn.”

tekst : linda almekinders