Henk-Jan van der Veen : het drukke gedrag van je kind is niet zijn eindniveau | deel 1

Henk-Jan van der Veen : het drukke gedrag van je kind is niet zijn eind-niveau (deel 1)

Henk-Jan van der Veen vormt al meer dan 15 jaar, samen met zijn vrouw Gerarda, het Landelijk Informatiepunt voor Hoogsensitieve Kinderen (LiHSK). Binnen dit informatiepunt geeft hij ouders en leerkrachten tips en inzichten die hen kunnen helpen om hun kinderen beter te begrijpen zodat ze niet alleen beter gaan presteren in de klas, maar ook thuis lekker in hun vel zitten. In de afgelopen 15 jaar ziet Henk-Jan een verschuiving binnen de gevoeligheid van een kind. Daar waar hij vroeger vooral met het stille, observerende kind in aanraking kwam, zijn er steeds meer kinderen die hoogstimulatief gedrag vertonen. In het eerste deel van dit interview staan we stil bij dit hoogstimulatieve kind en wat hij nodig heeft.

Ik ben Roel van Heel. Ik ben stress- en burn-out coach bij Leef Intens. In mijn praktijk begeleid ik kinderen, ouders, volwassenen en professionals om een nieuwe levensstijl aan te nemen waarin er meer ruimte is voor rust en ontspanning. In opdracht voor hoogsensitief.nu interview ik diverse experts uit de hoogsensitieve wereld en informeer ik naar hun meest waardevolle tips.

Wie ben je en wat doe je ?
Ik ben Henk-Jan van der Veen. Ik ben inmiddels al 15 jaar actief binnen het landelijk informatiepunt voor hoogsensitieve kinderen. Dat doe ik samen met mijn vrouw, Gerarda. Zij is schrijfster van een flink aantal brochures en boeken. Zij zorgt voor de visie. Ik draag vervolgens de visie uit. Ik geef veel lezingen en workshops en draag uit wat wij op het gebied van hoogsensitiviteit zien. Daarnaast ben ik ook coach en help ik ouders. Maar ik geef ook lezingen voor leerkrachten.

Onze missie is om de kenmerken van hooggevoeligheid uit te dragen. Toen Elaine Aron de hoogsensitieve volwassene beschreef, hebben wij als een van de eersten in Nederland gezorgd voor een goed kader dat ook het hoogsensitieve kind beschrijft. Dat hebben we gedaan door goed te kijken naar het leer- en onderwijssysteem dat we hanteren, maar ook naar hoe wij als Nederlanders geneigd zijn om onze kinderen op te voeden.

Hoogsensitiviteit is een eigenschap. Maar het hoeft geen eigenschap te zijn die je alleen maar in de weg zit. Je kan er ook hele goede dingen mee doen. Dat betekent dat je er wel actief mee aan het werk moet. Hooggevoeligheid is geen zielige eigenschap. Je hoeft er geen nadelen van te ondervinden. Je kan het ook zien als een positieve eigenschap als je weet op welke knopjes je moet drukken om jezelf op een goede manier aan te sturen.

Ben je zelf ook hooggevoelig ?

Nou, ik heb een beetje moeite om van mezelf te zegen dat ik hooggevoelig ben, ik pretendeer dit niet zo. Aan de andere kant herken ik mezelf in deze doelgroep, aangezien ik zelf ook dezelfde worstelingen gehad heb als veel andere hooggevoelige mensen ervaren. In mijn gevoeligheid ben ik meer de actieve, stimulatieve persoon. Als ik een drukke dag gehad heb, ga ik niet zo snel stil op een stoel zitten. Ik sport graag en speel dan liever nog even een tennis wedstrijd. Het bezig zijn brengt mij meer tot mezelf. Daarna kan ik pas goed rustig zitten.

“Hooggevoeligheid is geen zielige eigenschap. Je hoeft er geen nadelen van te ondervinden. Je kan het ook zien als een positieve eigenschap als je weet op welke knopjes je moet drukken om jezelf op een goede manier aan te sturen.”

Henk-Jan van der Veen

Wat is dat, hoogstimulatief ?
De eerste neiging die je hebt is om te denken dat een hoogstimulatief persoon iemand is die achter vele impulsen aan holt. Maar niets is minder waar. Een hoogstimulatief persoon is net zo goed gevoelig en is heel goed in staat om veel dingen aan te voelen bij anderen. Het is ook iemand die heel alert en opmerkzaam is hoe het met anderen gaat. De wijze waarop hij die prikkels verwerkt is anders. In tegenstelling tot een hoogsensitief persoon reflecteert hij die prikkels niet meteen tot op gevoelsniveau. Hij vindt het leuk en soms ook wel lastig als hij merkt dat het iets met hem doet, vooral bij de meer negatieve gevoelens. Hij kiest er in eerste instantie voor om het gevoel en de frustraties die dit met zich meebrengen even opzij te zetten en dit via bewegen te uiten. Hij zoekt dus voor zichzelf praktische oplossingen en/of middelen om die gevoelens te neutraliseren. Later komt vaak het moment dat hij daar alsnog op terug komt. Na activiteit komt vaak de reflectie.

Een hoogsensitief kind neemt vaak meer tijd voor zichzelf om zijn prikkels te kunnen verwerken. Hoe doet een hoogstimulatief kind dat ?
Het hoogstimulatieve kind kan na een drukke dag heel enthousiast thuiskomen en vele verhalen vertellen. Voor hem is het dan ook belangrijk om weer rustig te worden. Dat kun je bij hem het beste doen door even te bewegen, bijvoorbeeld door te sporten, je dier te verzorgen of in de tuin een hut te bouwen. Dit is vaak veel effectiever voor hem dan gewoon rustig zitten. Als je eerst gaat zitten ga je weer opnieuw malen en komen gevoelens en frustraties te direct naar boven. Bewegen zorgt ervoor dat jij je hoofd kan legen en dat indrukken op een gelijkmatige manier een plek kunnen krijgen. Wees er wel alert op dat je bewegen gebruikt om gevoelens te verwerken en niet als middel om verder bij gevoelens vandaan te gaan. Daarna is een goed gesprek een middel om gevoelens en indrukken te kunnen verwerken.

Bij hoogstimulatief zijn, zit er vaak een stapje tussen. Een hoogsensitief persoon kan een boek pakken en daardoor zijn gedachten en gevoelens een plek geven. Ik zou zelf geen boek pakken maar eerder mijn wandelschoenen of een tennisracket. Dat is voor mij de manier om de dingen op een rijtje te zetten.

“Bewegen is vaak veel effectiever voor hem dan gewoon rustig zitten. Een goed gesprek is dan een middel om prikkels te kunnen verwerken, maar het is ook leuk om even een potje te kunnen tennissen of iets te doen in de tuin waardoor hij zijn energie even kan uiten.”

Henk-Jan van der Veen

Veel mensen verwarren een hoogstimulatief kind wel eens met een kind die een stoornis heeft, zoals ADHD. Hoe zie je het verschil ?
Ik vind dat een hoogstimulatief kind in zijn oogopslag altijd een alerte, aanwezige indruk maakt. Hij is heel goed in staat om zichzelf bezig te houden, maar hij houdt zijn omgeving altijd nauwlettend in de gaten. Wanneer ik met ouders praat en ik denk dat het kind niet meekrijgt wat ik met de ouders bespreek, heb ik het vaak mis. Het kind heeft zich in de tussentijd druk bezig gehouden door allerlei spullen te pakken of in de kast te duiken. Als ik daarna weer met hem praat, kan hij op een hele leuke manier navertellen wat hij gehoord heeft. Ik zie dan vaak zijn oogjes twinkelen, alsof hij wil aangeven dat hij weet dat ik denk dat hij het niet meegekregen heeft. Maar hij heeft wel degelijk alles gehoord.

Een hoogsensitief kind is van zichzelf alert en intelligent. Er gaat meer in hem om dat je erg in hebt. Een ADHD kind is veel meer op zichzelf en zit veel meer in zijn eigen bubbel. Hij voelt niet direct wat de ander voelt en gaat veel meer op in zijn impulsen. Hij vergeet daarbij zijn omgeving en de gevolgen van zijn acties op anderen. Hij weet op dat moment heel goed wat hij wil en daar gaat hij voor. Zijn omgeving kan hem daar later wel weer op attent maken. Het kind heeft er dan ook wel spijt van. Maar op het moment dat hij afgeleid raakt is hij niet in staat om zichzelf bij te sturen.

Een hoogsensitief kind kan zichzelf de vaardigheid aanleren om weer aandachtig te kunnen zijn. Je haalt hem er makkelijker bij. Hij is ook heel betrokken bij de ander en is heel empatisch. Ook al zijn ze af en toe wat brutaal of gaan ze de strijd aan, houden ze in hun achterhoofd altijd de relatie in de gaten. Ze houden wel rekening met je.

Waarom is het zo belangrijk om een hoogstimultief kind te herkennen ?
Het lijkt alsof dit kind, vooral in de jongere fase, wat ongericht is. Dat kan voor anderen soms irritant zijn, bijvoorbeeld voor een leerkracht die ziet dat het kind zich niet aan de opdracht of taak houdt. Het betekent niet dat het kind dit met opzet doet. Het is belangrijk om te herkennen dat een kind hoogstimulatief gedrag vertoont, omdat jij je dan kan realiseren dat hij zich in een tijdelijke toestand bevindt. Vervolgens kun je kijken welke vaardigheden je kind nodig heeft om adequaat met zijn gedrag, bijvoorbeeld heftige emoties of verwachtingen van school, om te gaan. In die situatie kun jij als ouder je kind ook beter begeleiden. Sommige ouders zeggen wel eens dat hun kind nu eenmaal zo in elkaar zit. De omgeving lijkt het er dan maar mee te moeten doen. Ik ben van mening dat de situatie die je nu ziet, niet het eindniveau is van je kind. Hoogstimulatief gedrag is in eerste instantie wat ongepolijst en impulsief. Maar dit kind kan leren om zijn vaardigheden aan te scherpen zodat hij een hoger niveau bereikt waarin alles makkelijker wordt.

Zie je ook dat deze kinderen tegen een vorm van onbegrip aan lopen en dat ze daar last van hebben ?
Ouders en leerkrachten hebben hun eigen manier van interpreteren. Ouders zeggen vaak dat kinderen thuis geen enkel probleem hebben. Hun kind was altijd in beweging. Als hij op de kamer uitgekeken was, ging hij wel naar de schuur toe. Ze hadden nooit last van hem. Dat betekent dat het kind thuis de vrijheid heeft om van activiteit naar activiteit te gaan wanneer hij dat wil. Thuis gaat het dan beter, omdat daar vaak andere verwachtingen liggen. De thuissituatie is namelijk anders dan op de school, want daar liggen andere verwachtingen zoals langer stil zitten. Ook is de groepsdynamiek anders en wordt er vaak een andere interactie van het kind verwacht. Ouders en leerkrachten kunnen het dan wel eens oneens zijn met elkaar. De leerkracht verwacht ook heel ander gedrag in de klas dan dat ouders thuis aan het kind bieden.

Er zijn veel andere termen die gebruikt worden. Janneke van Olphen gebruikt bij voorbeeld de term “strong willed”, maar je hebt ook extravert en prikkelzoekend. Zit daar naar jouw mening een overlap tussen ? Of zijn het verschillende dingen ?
Wij zijn begonnen met het wat stille kind. Daar vonden de ouders destijds de meeste herkenning in. We kregen toen ook veel rustige kinderen. Op een gegeven moment raakte hoogsensitiviteit wat meer vertrouwd bij ouders en de leerkrachten. Toen zagen we dat veel mensen meer de neiging hebben om niet naar de kerneigenschappen te kijken, maar meer naar het uiterlijke gedrag wat daaruit voorkomt. Als een kind dan wat druk is, snel afgeleid, of heftige emoties of frustraties uit, zei men al snel dat het kind zo prikkelgevoelig is. Druk of explosief gedrag wordt dan snel gekoppeld aan hoogsensitiviteit. Er zijn echter vele oorzaken waardoor een kind snel afgeleid kan zijn. Dat hoeft niet te betekenen dat je hoogsensitief bent.

“Hoogstimulatief gedrag is in eerste instantie wat ongepolijst en impulsief. Maar dit kind kan leren om zijn vaardigheden aan te scherpen zodat hij een hoger niveau bereikt waarin alles makkelijker wordt.”

Henk-Jan van der Veen

Een van de termen om druk en explosief gedrag van kinderen te verklaren is “strong willed”. Je kan daar vanuit verschillende invalshoeken naar kijken. Je kan zeggen dat er een overlap is, maar tegelijk vind ik dat je verder moet kijken. Een kind dat snel boos, explosief en opstandig is, getuigt wat mij betreft niet altijd van een sterke wil. Je zou evengoed kunnen zeggen dat het kind op het gebied van emotieregulatie, flexibiliteit en impulsiviteit nog de nodige (executieve) vaardigheden mist.

Ik vind het wel een gevaar dat je dan alleen maar kijkt naar uiterlijk gedrag. Een kind is nog volop in ontwikkeling en met een goede begeleiding kun je een kind leren hoe hij positieve sturing kan geven aan zijn gedrag. Of een kind hoogsensitief is, vraagt om veel kennis en observatie. En daar komt meer bij kijken. Daarom vind ik de verschillende termen soms wat verwarrend omdat het vooral gefocust is op uiterlijk gedrag.

Een kind heeft net zoals volwassenen zijn eigen leerpad waarin hij leert om te gaan met zijn gedrag en emoties. Wij vinden dat dat aan te leren is. Wanneer een kind in zijn emotie schiet, weerstand vertoont of brutaal is, is dat uiterlijk gezien “strong willed”. Je kan het ook omdraaien. Je kan het kind vaardigheden leren zodat het in staat is om op een constructieve manier over zijn emoties en innerlijk te praten. Daarmee leer je je kind om met de weerstand en het stampvoetende gedrag om te gaan. Daarmee geef je constructief sturing aan zijn gedrag.

Zie je het vaak terug dat deze kinderen bepaald gedrag vertonen wat wel eens als problematisch gezien wordt door de ouders of de leerkracht ?

Als je als leerkracht gedrag probeert op te leggen aan het kind, krijg je er geheid problemen mee. Als het kind zich daar op dat probleem niet prettig bij voelt, gaat het weerstand geven. Het is voor jou als ouder ook een signaal. Wat zegt het over jou als je een kind krijgt met weerstand ? Ik confronteer ouders ook vaak met hun eigen gedrag. Als je een opstandig kind tegenover je hebt, wat zegt dat dan over jouw eigen communicatie ? Een kind is er van nature nooit op uit om jou als ouder voor het blok te zetten. De loyaliteit speelt daar in mee. Als kind wil je geen boze ouder tegenover je. Die veiligheid komt dan in het geding. Een kind kan nooit strong willed vanuit zichzelf zijn. Een kind heeft behoefte aan steun en begrenzing en wil graag dat je met hem meedenkt in plaats van dat hem iets opgelegd wordt.

“Een opstandig kind hoeft niet te betekenen dat jij als ouder altijd overheersend bent. Het kan ook zijn dat hij letterlijk en figuurlijk schreeuwt om grenzen.”

Henk-Jan van der Veen

Een opstandig kind hoeft niet te betekenen dat jij als ouder altijd overheersend bent. Het kan ook zijn dat je letterlijk en figuurlijk schreeuwt om grenzen. Alsof je kind roept : “Papa, mama, ik weet het zelf niet, wat moet ik nu doen ? Het enige wat ik kan doen is ontploffen. Papa mama geef mij eens een grens ! Wees eens stevig !”. Dat zijn altijd hele onbewuste dingen bij kinderen, maar ze spelen wel.

Esther Bergsma heeft een onderzoek gedaan waaruit blijkt dat 4% van de hoogsensitieve mensen zich herkennen als high sensation seeker. Wanneer je de elementen uit dit profiel gaat splitsen in hoogsensitief, strong willed en extravert, blijkt dat meer mensen zich in het profiel herkennen. Wat vind jij van een dergelijke splitsing ? Lijkt die jou zinvol ?
De kunst is in mijn beleving niet om er zoveel mogelijk termen aan te geven. Het is lastig om gedrag te kwalificeren, of je dat nu doet via strong willed of high sensation seeker of hoogstimulatief. Iedereen zoekt de termen die voor hem het dichtste bij komen. In de kern gaat het vaak om een aantal kerneigenschappen van hoogsensitiviteit. Daar gaat het wat mij betreft om.

Het introverte of extraverte aan gedrag is een uitingsvorm. Er is altijd wel iets te ontwikkelen, of emotioneel of praktisch vlak. Ik ben dan minder geneigd om naar de uiterlijke kenmerken te kijken, maar meer naar jezelf. Wat maakt jou als persoon ? Wat zijn je kwaliteiten ? Wat zijn je valkuilen ? In hoeverre voel ik mij een slachtoffer ? In hoeverre kan ik er nu constructief mee omgaan ? Dat zijn allemaal keuzes die je maakt. Dat vind ik het belangrijkste om bij stil te staan.

einde deel 1

Zeven jaar geleden ontmoette ik Henk-Jan voor het eerst in zijn praktijk. Met de informatie die hij me gaf, ging een hele wereld voor me open. Ik zag opeens allemaal kinderen om me heen, gevoelig van aard, die tegen verschillende uitdagingen aanliepen op school. De een leek introvert, verlegen en observeerde en analyseerde veel.
De ander was juist druk van aard en leek alleen maar begrenst te worden door zijn omgeving terwijl hij zoveel energie kwijt moest. Beide kinderen voelde zich onbegrepen en hadden hulp nodig. Mijn eigen dochter had in die tijd ook soortgelijke problemen. Ik besloot toen op dat moment om me enorm te gaan verdiepen in deze interessante materie. Nu ben ik 7 jaar verder en heb ik mijn eigen bloeiende praktijk opgebouwd. In mijn praktijk heb ik een online training voor ouders ontwikkeld, gebaseerd op onder andere de input die ik van hem kreeg.

lees deel 2

Masterclass !

Binnenkort geeft Henk-Jan ook een masterclass over dit onderwerp ! Jij kan dan je eigen vragen aan Henk-Jan stellen. Reserveer alvast je plek door op de onderstaande knop te klikken.

ja, reserveer mijn plek !

Meld je aan !
Meld je nu aan en mis geen waardevolle tips uit onze praktijk die niet alleen jou maar je hele gezin meer rust en harmonie kunnen brengen !

>